Zusterschepen

Onverschrokken overleefster

Museumschip ex Hr.Ms. Mercuur is samen met USS Lucid in de VS de enige overleefster van een klasse van 101 schepen.

Hr.Ms. Onverschrokken – zoals Hr.Ms. Mercuur oorspronkelijk heette – maakte deel uit van de Onversaagd-klasse oceaanmijnenvegers. De schepen werden in de VS gebouwd en in het kader van het Mutual Defense Assistance Program uitgeleend aan Nederland.

De Amerikaanse overheid liet naar aanleiding van de Korea Oorlog (1950-1953) uiteindelijk in totaal 101 ocean minesweepers van deze Aggressive klasse bouwen, verspreid over meerdere werven. De meeste kwamen in dienst bij de US Navy, de anderen gingen naar partnerlanden zoals België, Nederland, Frankrijk en Italië.

Neusje van de zalm

De oceaanmijnenvegers waren destijds het neusje van de zalm. Ze hadden een flinke actieradius, waardoor ze goed inzetbaar waren. Ze konden zowel magnetische, akoestische als contactmijnen vegen en hadden dankzij hun bouw van hout en het consequente gebruik van non-magnetische metalen (messing, koper, roestvrij staal, aluminium) een uitstekend non-magnetisch profiel. Dit is enorm belangrijk om mijnen die op de zeebodem liggen en op het magnetisch veld reageren van een passerend schip veilig onschadelijk te kunnen maken. Ook beschikten ze over een moderne sonar en radar en een flinke commandocentrale met een moderne plottafel.

Het ontwerp had ook nadelen. De installaties om zoetwater te produceren hadden duidelijk te weinig capaciteit. De ventilatie onderdeks en het comfort voor de bemanning hield niet over. Het waren echte “slingerbakken”, dus zeeziekte was een bekend fenomeen.

USS Lucid – ons Amerikaanse zusje

USS LUCID

USS Lucid (AM-458 / MSO-458) is de enige andere oceaanmijnenveger wereldwijd die aan de slopershamer is ontsnapt. De Lucid kwam in dienst in 1955 en werd 1970 buiten dienst gesteld om geconserveerd te worden in de mottenballenvloot. In 1976 werd het schip definitief afgevoerd van de sterkte.

Het schip werd verkocht aan particulieren en diende tien jaar als woonboot, voordat ze in 1986 opnieuw werd verkocht en als magazijn werd gebruikt door een schroothandelaar. In 2005 werd de Lucid verworven door het Stockton Maritime Museum in Stockton, Californië. In 2011 werd het schip verhaald naar Stockton en sindsdien wordt het gerestaureerd om als museumschip een nieuwe toekomst te krijgen.

Nederlandse zusterschepen Onversaagd-klasse

De Onversaagd-klasse bij de mijnendienst

Net als haar zusterschepen belandde de gloednieuwe Hr.Ms. Onverschrokken in conservatie in Den Helder, in de zogenaamde “mottenballenvloot”. Nederland had inmiddels genoeg andere mijnenvegers en de marine kon bezuinigen op de personeelskosten door mijnenvegers in te zetten die veel minder bemanningsleden nodig hadden. Bovendien waren er bij de marine geen voorraden van belang aan (kostbare!) reserve-onderdelen voor deze schepen. In oorlogstijd zouden de schepen ingezet worden op de Noordzee. Pas eind jaren ’60 besloot de marineleiding om de schepen om en om in dienst te nemen.

Onversaagd

De Onversaagd (ex AM480 – MSO 480, M 884, later A 854) werd gebouwd op de Amerikaanse scheepswerf Astoria Marine Construction Co. in Astoria (Oregon). In dienst gesteld op 27 mei 1954, daarna in conservatie gegaan. In april 1973 in dienst genomen als opnemingsvaartuig. In september 1976 uit dienst gesteld, in juli 1979 werd het verkocht voor de sloop.
© Foto Beeldbank NimH

Onbevreesd

De Onbevreesd (ex AM 481, MSO 481, M 885, A 855) werd gebouwd op de Amerikaanse scheepswerf Astoria Marine Construction Co. in Astoria (Oregon). In dienst gesteld 21 september 1954, daarna in conservatie gegaan. In maart 1976 in dienst genomen als hoofdkwartier-ondersteuningsschip. In mei 1982 uit dienst gesteld en in maart 1989 verkocht voor de sloop.
© Foto Beeldbank NimH

Onvermoeid

De Onvermoeid (ex AM484, MSO 484, M 887, A 857) werd net als ons schip gebouwd op de werf Peterson Builders Inc. in Sturgeon Bay in Wisconsin. In dienst gesteld 23 september 1954 en daarna in conservatie gegaan. In augustus 1965 ingedeeld als hoofdkwartier-ondersteuningsschip ten behoeve van de Mijnendienst. In oktober 1971 uit dienst gesteld en in februari 1975 verkocht voor de sloop.
© Foto Beeldbank NimH

Onvervaard

De Onvervaard (ex AM 482, MSO 482, M 888, A 858) werd gebouwd op de Amerikaanse scheepswerf Astoria Marine Construction Co. in Astoria (Oregon). In dienst gesteld 31 januari 1955. In augustus 1965 ingedeeld als hoofdkwartier-ondersteuningsschip ten behoeve van de Mijnendienst. In mei 1982 uit dienst gesteld en in november 1984 verkocht voor de sloop in Engeland. Op de foto wordt het naar Sheerness gesleept. © Foto L.W. Meylof, beeldbank NimH

Onverdroten

De Onverdroten (ex AM 485, MSO 485, M 889, A 859) werd gebouwd op de Amerikaanse scheepswerf Astoria Marine Construction Co. in Astoria (Oregon). In dienst gesteld 22 november 1954, daarna in conservatie gegaan. In augustus 1965 ingedeeld als hoofdkwartier-ondersteuningsschip ten behoeve van de Mijnendienst. In mei 1982 uit dienst gesteld en in september 1984 verkocht voor de sloop.
© Foto beeldbank NimH

Boeken

AMS-en & Oceans

Over de schepen van de Onversaagd-klasse was er tot 2024 geen boek geschreven.

In dat jaar verscheen ons eigen boek “Onverschrokken overleefster – van oceaanmijnenveger Hr.Ms. Onverschrokken tot museumschip Mercuur” (meer info en bestellen), maar ook een boek van de hand van Bob Roetering, officier en voormalig commandant mijnendienst buiten dienst. Zijn boek AMS-en & Oceans gaat voor 2/3 over de AMS-en en voor 1/3 (circa 60 pagina’s) in op de oceaanmijnenvegers. Roetering beschrijft per schip de levensloop en gaat ook in op de aanleiding voor de bouw, constructie en techniek. Het is in elke boekhandel te bestellen of direct bij uitgeverij Walburg Pers.

Belgische zusterschepen

De 7 MSO’s van België

Fotocollage: met dank aan de heer Jean Claude Poot

Anders dan de Koninklijke Marine in Nederland heeft de Belgische Zeemacht (benaming tot 2000, daarna heette het tot 2025 “marinecomponent” en nu Belgische marine) volop gebruik gemaakt van hun ocean minesweepers.

Veel Belgische oud-opvarenden zijn dan ook actief op hun Facebook-pagina Fan des 7. M.S.O en ook in Vlissingen begroeten we regelmatig oud-opvarenden die de sfeer van een voormalige MSO willen proeven.

In 1956 kwamen vier schepen in dienst:

MSO-503, Artevelde (M907)
MSO-504, Breydel (M906)
Dit schip werd later aangepast tot mijnenjager met o.a. een intrekbare sonar en twee PAPs (onbemande onderwatervoertuigen)
MSO-515, Truffaut (M908)
MSO-516, Bovesse (M909)

In 1960 kwam de laatst gebouwde MSO ooit in dienst, gebouwd op dezelfde werf als onze Onverschrokken/Mercuur, Peterson Shipbuilders in Sturgeon Bay (Wisconsin):

MSO-522, Van Haverbeke (M902)
Dit schip werd later aangepast tot mijnenjager met o.a. een intrekbare sonar en twee PAPs (onbemande onderwatervoertuigen)

In 1966 vond een ruil plaats met de marine van Noorwegen. België verwierf twee Noorse MSO’s, in ruil voor drie MSC’s (kustmijnenvegers).

MSO-498 ex Lagen, nu Dufour (M903)
MSO-499 ex Bramsen, nu De Brouwer (M904)

De Artevelde en Dufour werden in 1985 uit dienst gesteld, de van Haverbeke in 2002. De andere waren in dienst tot 1993.

Meer info over Belgische marine

Ieder schip een eigen verhaal

Ieder zusterschip had zijn eigen avonturen en uitdagingen. De Hr.Ms. Onversaagd, Onbevreesd, Onvermoeid, Onvervaard en Onverdroten voeren op verschillende tijden de wereldzeeën rond, werden hergeklasseerd of aangepast en keerden terug met indrukwekkende verhalen. Van deze hele familie is de Mercuur, ex-Hr.Ms. Onverschrokken, het enige schip dat nog bestaat. Dankzij de inzet van vrijwilligers en stichtingen kreeg zij een tweede leven als museumschip in Vlissingen, waar iedereen haar kan ontdekken.

LEES MEER

SNEL NAAR

Verhalen die blijven leven

Hoewel de Nederlandse zusterschepen gesloopt zijn, leven hun verhalen voort in foto’s en herinneringen van oud-opvarenden. Aan boord van de Mercuur kun je die verhalen zelf ontdekken, van de brug tot de machinekamer, en voelen hoe het was om deel uit te maken van deze vloot.

Plan je bezoek