Marine erfgoed

Marine erfgoed in Nederland

De Mercuur is één schip, maar ze is onderdeel van een veel groter maritiem verhaal. Nederland heeft een rijke marinegeschiedenis, vol scheepsbouw, avontuur en zeehelden. Overal in het land kun je sporen vinden van deze geschiedenis: oude scheepswerven, imposante kranen, bijzondere museumstukken en natuurlijk de schepen zelf.

Een aantal historische marineschepen is behouden en sommige daarvan zelfs – dankzij de tomeloze inzet van vrijwilligers en sponsors – als varend erfgoed. We stellen hier een aantal schepen voor. Niet in de lijst opgenomen zijn vaartuigen van het loodswezen – dat tot 1980 ook onder het ministerie van Defensie viel. Ook kleinvaartuigen in privé bezit treft u niet aan in dit overzicht.

Platform varend erfgoed Koninklijke Marine

Het Platform Varend Erfgoed Koninklijke Marine bestaat sinds 2015 en is een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Marine en haar voormalige marineschepen (Vloot), landingsvaartuigen (Korps Mariniers) en vliegboten (Marine Luchtvaartdienst). Het platform heeft tot doel interesse in het varend erfgoed van de Koninklijke Marine te stimuleren en dit erfgoed te bewaren. De platformleden zijn herkenbaar aan de specifieke Varend Erfgoed KM wimpel en zijn zoveel mogelijk authentiek gebleven sinds de formele uitdienststelling. De wimpel is door de Koninklijke Marine ontworpen in haar eigen huisstijl. De rode bies aan de onderzijde verwijst naar het Korps Mariniers. De wimpels zijn voorzien van een uniek nummer gekoppeld aan het desbetreffende platform (marine jargon voor schip, landingsvaartuig of vliegboot) en worden uitsluitend door de Admiraliteitsraad toegekend. Het onderhoud en de exploitatie van het materieel van de platformleden is volledig aan de desbetreffende stichtingen/eigenaren.

MS Bernisse

MS Bernisse is de voormalige Belgische houten kustmijnenveger Spa (M927), die in 1954 te water gelaten werd. Het schip is van het type AMS 60 (Adjudant class motor Mine Sweeper.), type MSC (Mine Sweeper Coastal). Het schip werd in 1997 aan een groep liefhebbers in Nederland verkocht en gerestaureerd. Later kreeg het de naam Bernisse, analoog aan de naamgeving van de Nederlandse zusterklasse schepen, de Beemsterklasse. Het schip is varend en heeft als thuishaven Hellevoetsluis.

Ramtorenschip De Buffel

Ook in Hellevoetsluis ligt het voormalige ramtorenschip De Buffel uit 1868. Na 28 jaar werd het verbouwd en in gebruik genomen als logement- en opleidingsschip voor marinepersoneel in Hellevoetsluis. Het schip is in Engeland gebouwd en markeert de overgang van zeil naar stoom en met haar ramsteven en geschutstoren ook de nieuwe opvattingen over oorlogvoering op zee.

Mahu (M880)

De Mahu is een houten ondiepwatermijnenveger van de Van Straelenklasse en kwam in 1960 in dienst. Het schip werd vernoemd naar sergeantvlieger P. Mahu, die op 24 februari 1942 opdracht kreeg om naar overlevenden van Hr. Ms. Van Nes en het koopvaardijschip Sloet van de Beele te gaan zoeken. Van deze vlucht keerde hij niet meer terug. Hij werd postuum onderscheiden met de Bronzen Leeuw. Sinds 2003 wordt het schip gerestaureerd, onderhouden en beheerd door de Stichting Promotie Maritieme Tradities in Amsterdam. De Mahu behoort tot het varend erfgoed.

Lacomblé (M870)

De Lacomblé is een ondiepwatermijnenveger van de Van Straelen klasse. Het schip is vernoemd naar Eugéne Lacomblé, voormalig commandant van Hr.Ms. De Ruyter, de kruiser die in de slag in de Java Zee in de Tweede Wereldoorlog ten onder ging. Het schip kwam in 1960 in dienst van de Koninklijke Marine. Het werd in 1983 geschonken aan het Zeekadetkorps en is sinds 2022 het korpsschip van Zeekadetkorps Veere.

Van Versendaal (M877)

De Van Versendaal is een ondiepwatermijnenveger van de Van Straelen klasse. Het schip werd vernoemd naar LTZ1 A.C. van Versendaal, commandant van de mijnenlegger Hr.Ms. Prins van Oranje, die in 1942 te Tarakan met zijn schip strijdend tegen Japanse torpedobootjagers ten onder ging. Hij werd posthuum onderscheiden met de Bronzen Leeuw. Het schip kwam in 1962 in dienst van de Koninklijke Marine. Het werd in 1986 geschonken aan het Zeekadetkorps en is sinds 2010 het korpsschip van Zeekadetkorps Moerdijk. Foto: Collectie: Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Naaldwijk (M809)

De Naaldwijk is een mijnenveger van de Dokkumklasse uit 1955. Het schip werd in 2000 door de Koninklijke Marine geschonken aan Stichting beheer Naaldwijk-Prins Willem Zeeverkenners te Haarlem.

Roermond (M806)

De Roermond is een mijnenveger van de Dokkumklasse uit 1956. Het is sinds 2001 opleidingsschip van het Zeekadetkorps Lemmer.

Naarden (M823)

Mijnenveger van de Dokkumklasse uit 1956, sinds 1997 opleidingsschip van Zeekadetkorps Delfzijl.

Sittard (M830)

Mijnenveger van de Dokkumklasse uit 1956, sinds 1997 opleidingsschip van Zeekadetkorps Harlingen. De Sittard kwam in 2017 in actie bij de opnames van de film “Dunkirk” van Christopher Nolan.

Tonijn (S805)

De Tonijn is een onderzeeboot van de Potvisklasse. Samen met de onderzeeboten van de Dolfijn-klasse waren deze onderzeeboten van het driecilinder type, een bijzondere, Nederlandse uitvinding. Het schip werd in 1966 in dienst gesteld en was tot 1991 in dienst. Het ligt nu als museumschip op het droge als attractie van het Marinemuseum in Den Helder.

Schorpioen

De Schorpioen is een ramtorenschip uit 1868 en werd in Frankrijk gebouwd. Het schip heeft een opvallende ijzeren ramboeg, bedoeld om vijandelijke schepen onder de waterlijn te rammen, en een zware draaibare geschutstoren met kanonnen. Nadat het in 1906 als oorlogsschip uit dienst ging, werd het verbouwd tot drijvende kazerne. Tussen 1951 en 1971 was het beroemd als het verblijf voor de Marva’s (Marine Vrouwen Afdeling). Het is nu een van de drie schepen van het Marinemuseum in Den Helder.

Abraham Crijnssen

De Abraham Crijnssen gebouwd in 1937 en is een mijnenveger van de Jan van Amstelklasse. Het schip is beroemd geworden door haar spectaculaire ontsnapping uit het voormalige Nederlands-Indië. De Japanners hadden Nederlands-Indië bezet, waardoor de marine moest uitwijken. De bemanning van de Crijnssen schilderde de romp in camouflagekleuren en bedekte het schip met takken en netten. Overdag lag het schip voor anker vlak bij de kust, waardoor het van een afstand leek op een van de vele duizenden kleine tropische eilanden. Alleen ’s nachts werd er gevaren. Na negen dagen bereikte het schip veilig Australië.Het is nu een van de drie schepen van het Marinemuseum in Den Helder.

Bonaire

Zr.Ms. Bonaire is een historisch schroefstoomschip en tevens het oudste in Nederland gebouwde marineschip dat nog bestaat.(De Schorpioen en De Buffel zijn ouder, maar in Frankrijk respectievelijk Engeland gebouwd). Het schip is blikvanger op de voormalige Rijkswerf Willemsoord in Den Helder. Het liep in 1877 van de stapel en stamt uit de overgangsperiode van zeil naar stoom en van hout naar ijzer. Het was oorspronkelijk bedoeld voor de bescherming van de Nederlandse belangen in de West. Het wordt gerestaureerd door de Stichting Bonaire.

Freyr (P804)

De Freyr werd in 1954 op Rijkswerf Willemsoord in Den Helder gebouwd. Het maakte deel uit een serie van vijf patrouillevaartuigen van de Balderklasse. Ze werden gebouwd voor rekening van de Amerikaanse overheid om geschonken te worden aan de Koninklijke Marine. Het schip is sinds 1987 opleidingsschip van Zeekadetkorps Gouda.

Bulgia (P803)

De Bulgia is een zusterschip van de bovengenoemde Freyr en werd in 1954 op Rijkswerf Willemsoord in Den Helder gebouwd. Het schip is sinds 1996 opleidingsschip van Zeekadetkorps Alkmaar.

Historische landingsvaartuigen Korps Mariniers

“Semper humidi pedes” is de wapenspreuk van de Stichting Keep them Landing, hetgeen “altijd natte voeten” betekent. De stichting verwerft, onderhoudt en toont operationeel historische landingsvaartuigen van met name het Korps Mariniers.

Waarom dit erfgoed zo belangrijk is

Het marine erfgoed van Nederland laat zien hoe innovatie, moed en samenwerking op zee hand in hand gingen. Het vertelt niet alleen hoe schepen werden ontworpen, gebouwd en ingezet, maar ook hoe de bemanning leefde, werkte en samenwerkte onder vaak zware omstandigheden. Aan boord van de Mercuur kun je dit erfgoed zelf ervaren. Van de houten dekken en kajuiten tot de machinekamers en torpedowerksystemen, het wordt geschiedenis die je kunt aanraken, zien en beleven. Voor kinderen en gezinnen is dit niet alleen leerzaam, maar ook spannend en avontuurlijk.

Plan je bezoek

Maritiem erfgoed in Vlissingen

Het marine erfgoed vind je niet alleen op schepen. In Vlissingse musea zoals het Muzeeum en Museum Scheldewerf kun je ontdekken hoe scheepswerven werkten en hoe schepen werden gebouwd. Ook indrukwekkende industriële monumenten, zoals de stoomhijskraan Schelde 38, laten zien welke techniek nodig was om de schepen te bouwen en te onderhouden. In Vlissingen zelf vind je monumenten en kunstwerken, zoals het Monument Mannen tussen Staal, die herinneren aan de rijke maritieme geschiedenis van de stad.